Ba­hadır Nedir, Ne Demek, İsminin Anlamı, Tarihi

Ba­hadır, Altay dillerinde "yiğit, kahraman, cengâver" anlamında kullanılan bir isim ve unvan.

Moğolca'da bagatur veya ba'atur; Fars­ça ve Urdu dilinde bahâdır; Çağatay, Kır­gız, Kazak ve Başkırt lehçelerinde bâtur, batır, matur; Çuvaşça'da pattar, Uygur­ca'da patır şeklinde geçmektedir. Kalmuklar kelimeyi bâtr biçiminde telaffuz ederler. Macarca'da bator (XI. yüzyıl) ola­rak görülen bu kelime Anadolu Türkçesi'nde "yiğit" mânasında bahadır şeklin­de kullanılmaktadır.

Kelimenin aslının nereden geldiği ke­sin olarak belli değilse de Türkçe ve Mo­ğolca'da birlikte kullanıldığı görülmekte­dir. Pelliot kelimenin Türkler'e Avarlar'dan geçtiğini ileri sürerken A. Stein'in Tun-Huang'dan getirdiği Orhun alfabesiyle ya­zılı bir parçada da bu isme rastlanmıştır.

Çin tarihinde unvan olarak VII. yüzyıl­da mo-ho-to şeklinde görülen bu keli­meye 927'de Proto Bulgarlar'da alobogatur biçiminde rastlanır. Marguart'a gö­re Alobogatur adlı reis Alp Bagatur'dan başkası değildir. Kelime Moğolca'dan Rusça'ya bagatur, buradan da Leh dili­ne bahatır şeklin'de geçmiştir.

Moğol Hükümdarı Cengiz Han'ın mai­yetinde bahadır unvanını taşıyan bir seç­me kahraman grubunun varlığı bilinmek­tedir. Bahadırı resmî unvan olarak kul­lanan ilk hükümdar ilhanlı Ebû Saîd Ba­hadır Han'dır. Ebû Saîd, Moğol emîrleri-nin çıkardığı büyük bir isyanı bizzat sa­vaşarak bastırdığı için bu unvanı almış ve daha sonraki bütün resmî vesikalar­da Bahadır unvanıyla zikredilmiştir. Cen­giz geleneklerini sürdüren Ceiâyirliler, Timurlular, Kara koyunlular, Akkoyunlular, Safevîler, Bâbürlüier ve Hindistan'da hüküm süren diğer Türk devletleri İle Hârizm, Mâverâünnehir, Doğu Türkistan'da­ki çeşitli Türk hanedanları ve Moğol kül­türünün etkisinde kalan Memlüklü emîrleri de bahadır unvanını kullanmışlardır. Kazak- Kırgızlar'da son zamanlara ka­dar bu kelime unvan olarak batır şeklin­de geçmiştir. Anadolu Türkleri'nde ise bu kelimeye unvan olarak değil sadece şahıs adı olarak rastlanmaktadır.

Diyanet İslam Ansiklopedisi