Çal Dağı Muharebesi Savaşı Nedir

Sakarya muharebelerinin en çetin ve kanlı aşamalarından biri olan Çal dağındaki çatışma Yunan ordusunun Türk cephesindeki bu kesime 1 Eylül günü yaptığı şiddetli saldırıyla başlamıştı. Bölgedeki birliklerin kararlı olarak direnmelerine rağmen Çal Dağı 2 Eylül günü düşmanın eline geçmişti. Bu, Türk cephesinde önemli bir gediğin açılması demekti. Başkomutan Mustafa Kemal de, Garp Cephesi komutanı İsmet Paşa da bu görüşteydi, ama gene de son çabanın harcanması için birlikleri yüreklendirmeğe çalışıyor, bildirilerinde, yürütülen savaşın hayatî önemi üzerinde duruyorlardı. NiteKim, İsmet Paşa verdiği kesin emirde tutulan yerlerin korunmasının şart olduğunu bildirmişti. Mustafa Kemal de askerin bir dağın tepesinde de, altında da, bir derenin içinde de savaşmak durumunda kalabileceğini hatırlatarak kaygıları dağıtmak istemişti.

Mustafa Kemal ayrıca düşmanın durumunu çok iyi biliyordu ve direnenin muharebeyi kazanacağından kuşkusu yoktu. Gerçi 1 Eylül günü Çal dağı ve Haymana kesiminde meydana gelen çarpışmalarda Türk tarafı 3 alay komutanı, 5 tabur komutanı, 900 er ve 82 subay kaybetmişti, ama Yunan ordusunda da bölüklerin mevcudu 30 kişiye inmişti. Mustafa Kemal bunu bilerek Batı Cephesi kurmay başkanı Asım (Gündüz) Bey'e şöyle diyordu: "Düşmanın takati kalmadı, yiyecek ekmek, bulamıyor. Şimdi en zayıf zamanında". Gerçekten de durum buydu ve Yunan kolordu komutanlarından general Kondilis yıllar sonra yayımlayacağı hatıralarında o günü anlatırken şöyle diyecekti: "Bugüne kadar cephemizde cereyan eden savaşlar pek çetin olmuştu: cephanemiz pek az kalmıştı. Erler günlerden beri açtı. Biraz kaynamış buğday ile nefislerini körletiyorlardı. Başka bir Yunan kolordusunun komutanı olan general prens Andrea aynı gün hakkında Mustafa Kemal'in gözlemlerini doğrulayan şu bilgileri verecekti: "Son dört gün içinde ekmek istihkakının yalnız dörtte biri ve pek az cephane gelmişti."

Türk komutanların durumu doğru değerlendirmeler, ve birliklerin de verilen emirlere tam anlamıyla uymaya çalışması sonucu Sakarya muharebeleri sırasında Çal dağı üç kere el değiştirdi ve ancak düşman meydan muharebesini kaybettiği vakit bu kesimin de temelli olarak geri alınması mümkün oldu.